Hóc Môn là một trong những vùng ven đô của TP Hồ Chí Minh có nhiều vườn lan, vườn kiểng và vườn ươm cây giống, rải rác ở các xã còn đất nông nghiệp; nhiều vườn bán lẻ cho khách ghé thăm, có nơi chỉ bán sỉ. Một buổi đi vườn cuối tuần là dịp xem cây tận nơi, nghe người làm vườn kể chuyện nghề và chọn vài chậu mang về.
Bài này viết cho người ghé vườn như một chuyến dã ngoại: cách hỏi trước, cách ứng xử ở vườn tư nhân, cách chọn cây khỏe, cách chở cây về nhà an toàn, và mùa nào đi đẹp. Chuyện nông nghiệp ven đô như một ngành kinh tế (diện tích, nhà màng, chuyển đổi đất) thuộc mục nông nghiệp của trang. Bài không giới thiệu vườn cụ thể và không nêu giá cây.
Vì sao Hóc Môn có nhiều vườn cây cảnh
Khi đô thị hoá làm đất ruộng, đất rau thu hẹp và giá đất tăng, nhiều hộ ở vùng ven đô chuyển sang trồng cây có giá trị cao trên diện tích nhỏ: lan, cây kiểng, mai, cây giống, cá cảnh. Thành phố cũng từng có các chương trình khuyến khích nông nghiệp đô thị theo hướng này. Hóc Môn, cùng Củ Chi, Bình Chánh và Quận 12 cũ, là những vùng tham gia nhiều.
Vị trí gần nội đô là lợi thế: khách hàng ở ngay thành phố, chở cây đi giao trong ngày, không cần vận chuyển xa. Người chơi cây ở nội thành cũng thích lên tận vườn chọn, vì thấy được cây mẹ, thấy cách chăm, mua được cây đúng ý hơn ở tiệm hoa trong phố.
Vì vậy trên các đường làng của vùng, nhất là những nơi còn đất trống, bạn dễ gặp những dãy lưới đen che nắng, những hàng chậu kiểng thẳng tắp, những vườn ươm cây ăn trái và cây công trình. Có vườn nhỏ vài trăm mét vuông của một gia đình, có vườn rộng hơn với nhân công.
Các loại vườn bạn có thể gặp
Không phải vườn nào cũng giống nhau về cách đón khách. Bảng sau giúp bạn biết mình đang ghé loại vườn nào và nên kỳ vọng gì.
| Loại vườn | Thường bán | Đón khách lẻ | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Vườn lan | Lan cắt cành, lan chậu, cây con | Có vườn bán lẻ, có vườn chỉ cung cấp cho tiệm | Lan cắt cành thường bán sỉ; hỏi trước có bán chậu lẻ không |
| Vườn kiểng, bonsai | Cây kiểng chậu, cây thế, chậu, đá | Thường có | Cây thế giá trị cao, chỉ xem nếu không định mua |
| Vườn mai, cây Tết | Mai vàng, cây cảnh ngày Tết | Đông khách vào mùa Tết | Ngoài mùa Tết ít hàng trưng bày |
| Vườn ươm cây giống | Cây ăn trái, cây công trình, cây rau giống | Có, nhất là bán cây giống nhỏ | Hỏi kỹ giống, cách ghép, tuổi cây |
| Trại cá cảnh | Cá cảnh, cây thuỷ sinh | Một số nơi | Hỏi trước, không tự ý thò tay vào bể |
Thông tin về từng vườn thay đổi thường xuyên. Người địa phương, nhóm chơi cây trên mạng xã hội và chính các vườn là nguồn cập nhật tốt hơn bất kỳ danh sách nào.
Ghé vườn tư nhân cho lịch sự
Phần lớn vườn ở Hóc Môn là nơi sản xuất của một gia đình, không phải điểm du lịch. Để chuyến ghé thăm vui cho cả hai bên:
- Hỏi trước nếu có thể: vườn có đón khách lẻ không, giờ nào tiện, có bán lẻ không.
- Đến giờ hợp lý: tránh giữa trưa khi người làm vườn nghỉ, tránh sáng sớm khi họ đang giao hàng.
- Chào chủ vườn, nói rõ mình muốn xem hay muốn mua, mua loại nào.
- Đi theo lối đi, không bước qua luống, không chạm vào hoa, không nhấc chậu khi chưa hỏi.
- Xin phép trước khi chụp ảnh, nhất là chụp cận cây quý hay chụp người làm vườn.
- Nếu chỉ xem không mua, cảm ơn chủ vườn; mua một chậu nhỏ là cách đáp lễ dễ thương.
Chủ vườn thường rất thích nói chuyện về cây với người có quan tâm thật. Một câu hỏi đúng về cách chăm có khi đổi được lời khuyên quý hơn chậu cây bạn mua.
Chọn cây khỏe ở vườn
Nhìn rễ và gốc. Với lan, rễ xanh hoặc trắng bạc, mập, không thối nhũn; với cây chậu, gốc chắc, đất không bốc mùi chua.
Nhìn lá. Lá xanh đều, không đốm lạ, không có rệp, nhện đỏ mặt dưới lá. Lá vàng vài chiếc ở gốc là bình thường, vàng loang nhiều là dấu hiệu nên hỏi.
Hỏi tuổi và lần ra hoa. Lan, mai, kiểng ra hoa theo tuổi và theo chăm sóc. Hỏi cây đã ra hoa mấy lần, mùa nào ra, để biết kỳ vọng.
Hỏi điều kiện trồng. Cây quen sống dưới lưới che ở vườn khi về ban công nắng gắt có thể bị sốc. Hỏi cây cần bao nhiêu nắng, tưới thế nào, giá thể gì.
Chọn cây hợp chỗ ở. Căn hộ ít nắng thì chọn cây chịu bóng; sân thượng nắng gắt thì chọn cây chịu nắng. Đừng mua theo hoa đẹp trước mắt mà quên chỗ đặt ở nhà.
Chăm cây tuần đầu sau khi mang về
Nhiều chậu cây mua ở vườn đẹp rồi héo dần khi về nhà, không phải vì cây xấu mà vì đổi môi trường đột ngột. Tuần đầu nên làm theo thứ tự:
- Đặt cây ở chỗ sáng nhưng không nắng gắt trực tiếp trong vài ngày, nhất là cây đã quen sống dưới lưới che.
- Tưới theo hướng dẫn của chủ vườn; kiểm độ ẩm giá thể bằng ngón tay trước khi tưới, tránh tưới theo giờ cố định.
- Chưa bón phân, chưa thay chậu trong một hai tuần đầu.
- Quan sát lá: lá rũ, vàng hàng loạt là dấu hiệu thiếu nước hoặc úng rễ; điều chỉnh từ từ.
- Sau khi cây ổn định, mới đưa dần ra vị trí lâu dài, tăng nắng từng chút.
- Ghi lại ngày mua, loại cây, cách chăm chủ vườn dặn để tra lại khi cần.
Nếu cây có dấu hiệu sâu bệnh lạ, chụp ảnh gửi hỏi chủ vườn đã bán; người làm vườn có trách nhiệm thường sẵn lòng tư vấn cho khách cũ.
Cá cảnh và cây thuỷ sinh
Bên cạnh lan và kiểng, vùng ven đô của TP Hồ Chí Minh, trong đó có Hóc Môn, còn có một số trại nuôi cá cảnh và cây thuỷ sinh, tận dụng ao, bể trên diện tích nhỏ. Trẻ em thường thích ghé những nơi này để xem cá nhiều màu, cá bơi trong ao lớn.
Khi ghé trại cá, hỏi trước có đón khách lẻ không; nhiều trại chủ yếu cung cấp cho cửa hàng. Không tự ý thò tay vào bể, không cho cá ăn đồ ăn mang theo, không gõ vào kính. Với trẻ, giữ các em xa mép ao, hồ nước sâu.
Nếu mua cá về, hỏi rõ nhu cầu nhiệt độ, thức ăn, kích thước bể cần thiết, loài nào nuôi chung được. Túi cá cần để trong bóng râm suốt đường về, không để trên yên xe dưới nắng. Về nhà, thả cả túi vào bể cho cân nhiệt rồi mới thả cá ra.
Phố hoa kiểng trước Tết
Khoảng vài tuần trước Tết Nguyên đán, nhiều tuyến đường trong vùng Hóc Môn đổi khác. Người trồng kiểng, trồng mai, trồng hoa chậu bày hàng ra trước nhà, ven đường; thương lái đến chở hoa đi các chợ hoa trong thành phố. Những đoạn đường làng bình thường vắng vẻ bỗng thành một dải màu vàng của mai, cúc, đỏ của trạng nguyên, xanh của kiểng lá.
Đây là thời điểm đẹp để đi chơi, nhưng cũng là lúc đường đông. Xe tải nhỏ, xe ba gác chở hoa ra vào liên tục, người mua dừng xe bên đường. Nên đi chậm, đỗ xe gọn, không dừng giữa đường để chụp ảnh.
Nếu mua hoa Tết ở vườn, chọn cây có nụ vừa đủ, hỏi chủ vườn dự kiến nở ngày nào, cách giữ hoa nở đúng dịp. Cây lớn nên nhờ vườn giao; nhiều vườn nhận giao trong thành phố vào những ngày cận Tết, cần đặt trước.
Chở cây về nội thành
Phần lớn khách đi xe máy, nên chở cây là bài toán thực tế. Chậu nhỏ, cây con có thể để trong thùng xốp hay giỏ có chèn giấy, buộc chắc vào baga. Lan chậu nên bọc giấy quanh hoa, tránh gió quật gãy cành. Cây lớn, chậu nặng, nên nhờ vườn giao hàng hoặc thuê xe; nhiều vườn có dịch vụ giao trong thành phố.
Không chở cây cao vượt quá tầm nhìn hay lòi ra hai bên xe, vừa nguy hiểm vừa có thể vi phạm quy định chở hàng. Đường về qua các nút giao lớn đông xe tải, gió mạnh; cây buộc lỏng dễ rơi.
Về nhà, để cây ở chỗ râm mát vài ngày cho quen, tưới vừa phải, chưa bón phân ngay. Cây vừa qua một chuyến xe rung lắc cần thời gian hồi lại; vội đổi chậu, bón phân thường làm cây yếu thêm.
Mùa nào vườn đẹp nhất
Mùa đẹp nhất để đi vườn là những tuần trước Tết Nguyên đán. Vườn mai, vườn kiểng chuẩn bị hàng Tết, cây được tỉa lá, chăm cho ra hoa đúng dịp; nhiều nơi bày cây ra mặt đường, các tuyến đường trong vùng như một chợ hoa kéo dài. Đây cũng là lúc đông khách nhất, đường có khi kẹt vì xe chở cây.
Lan ra hoa theo từng loài và theo cách chăm, nên vườn lan có hoa quanh năm, nhưng mùa khô trời trong, ánh sáng đẹp, hợp đi xem và chụp ảnh. Mùa mưa, cây kiểng xanh tốt, là lúc người chơi cây mua cây con để trồng, vì cây bén rễ nhanh.
Ngày thường vườn vắng, chủ vườn có thời gian trò chuyện hơn; cuối tuần đông nhưng là lúc nhiều vườn bày hàng đẹp nhất. Tuỳ bạn muốn mua sắm hay muốn học hỏi mà chọn ngày.
Tiếp xúc với phân bón, thuốc và côn trùng
Vườn cây cảnh là nơi sản xuất, có phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, giá thể. Khi vào vườn, không chạm vào các bao phân, chai thuốc, không để trẻ nghịch các thùng chứa. Nếu vừa có đợt phun thuốc, chủ vườn thường nhắc; nghe theo và đi ra khu khác.
Dưới lưới che, ẩm, nhiều chậu nước, muỗi thường nhiều. Mặc áo dài tay, dùng thuốc chống muỗi. Một số cây có nhựa gây ngứa, gai sắc; rửa tay sau khi cầm cây, tránh dụi mắt.
Người có tiền sử dị ứng phấn hoa, dị ứng côn trùng đốt nên mang theo thuốc đang dùng theo chỉ định của bác sĩ. Nếu bị ong, kiến đốt mà sưng lan rộng, khó thở, chóng mặt, cần đến cơ sở y tế ngay.
Một lưu ý nữa: các bể nước, chậu nước trong vườn là nơi muỗi đẻ. Khi mua cây mang về, đổ hết nước đọng trong đĩa lót, trong nách lá trước khi để cây trong nhà.
Câu hỏi thường gặp
Mua lan ở vườn có rẻ hơn ở tiệm không?
Thường mua tại vườn có lợi về chọn lựa và độ tươi; về giá, tuỳ vườn, tuỳ loại và số lượng. Vườn chuyên bán sỉ có thể không bán lẻ hoặc bán lẻ theo giá khác. Bài không nêu giá; hỏi trực tiếp và so vài nơi.
Mai vàng ở Hóc Môn có nhiều không?
Một số vườn trong vùng trồng mai vàng phục vụ Tết, nhưng mai vàng ở TP Hồ Chí Minh còn tập trung ở nhiều quận huyện khác. Trước Tết, các tuyến đường trong vùng thường bày bán mai, kiểng; ngoài mùa, ít vườn trưng bày.
Có thể học trồng lan ở vườn không?
Một số vườn sẵn lòng chỉ cách chăm cơ bản khi bạn mua cây; có nơi mở lớp hướng dẫn. Hỏi trực tiếp, và tôn trọng thời gian của người làm vườn. Nhóm chơi lan và tài liệu khuyến nông cũng là nguồn học tốt.
Mang cây con đi xe máy xa có chết không?
Cây con chịu được vài giờ nếu không bị nắng gắt, gió quật, giá thể giữ ẩm vừa. Chèn chậu chắc, che nắng, đi thẳng về nhà. Về tới nơi để chỗ râm mát vài ngày rồi mới đưa ra nắng.
Đi vườn kiểng với trẻ nhỏ cần lưu ý gì?
Giữ trẻ bên cạnh, không để chạm vào cây quý, chậu nặng, thùng phân thuốc. Dưới lưới che nhiều muỗi; mặc áo dài tay cho trẻ. Có thể cho trẻ chọn một chậu cây nhỏ tự chăm ở nhà, biến chuyến đi thành bài học.