Trên Quốc lộ 22 qua vùng Hóc Môn, xe máy chạy chung đường với rất nhiều xe tải, xe container, xe khách. Cách an toàn nhất là hiểu xe lớn "nhìn" và di chuyển ra sao: chúng có những vùng tài xế không thấy (điểm mù), cần quãng phanh dài hơn nhiều so với xe máy, và khi rẽ thì thân xe phía sau quét vào bên trong vòng cua. Đứng ngoài những vùng đó là phần lớn của chuyện an toàn.
Bài viết dành cho người đi xe máy hằng ngày trên trục Xuyên Á, từ học sinh, công nhân đến người đi chợ, cũng là lời nhắc cho tài xế xe lớn về những gì người đi xe máy cần ở họ. Các con số trong bài chỉ để minh hoạ cơ chế, không phải thông số kỹ thuật của một loại xe cụ thể.
Vì sao Quốc lộ 22 có nhiều xe lớn
Quốc lộ 22 là trục nối TP Hồ Chí Minh với Tây Ninh và cửa khẩu Mộc Bài, đồng thời là đường vào nhiều kho bãi, xưởng sản xuất, cửa hàng vật liệu xây dựng và chợ đầu mối nông sản của vùng Hóc Môn. Hàng từ các khu công nghiệp phía Củ Chi, Tây Ninh, hàng nông sản về chợ đầu mối, cát đá, sắt thép cho các công trình nhà ở đang mọc lên khắp vùng ven đô: tất cả đều đi bằng xe tải.
Xe khách tuyến Tây Ninh, xe đưa rước công nhân, xe buýt cũng chạy dày. Ở nút An Sương, Quốc lộ 22 còn giao với Quốc lộ 1, nơi xe container đi giữa miền Tây và miền Đông. Vì vậy, đi xe máy trên đoạn này đồng nghĩa với việc gần như lúc nào cũng có một chiếc xe lớn ở gần bạn.
Đường có phân làn, có làn riêng cho xe thô sơ và xe máy ở nhiều đoạn, nhưng ở nút giao, khi xe lớn rẽ phải hay tấp vào lề, các luồng xe vẫn đan vào nhau. Đó là những chỗ cần tỉnh táo nhất.
Điểm mù của xe lớn: bốn vùng cần tránh
Ngay phía trước đầu xe. Ca bin xe tải và container cao, tài xế ngồi cao nên không thấy được vật thấp đứng sát đầu xe. Xe máy chen lên dừng sát đầu xe tải lúc chờ đèn là đang đứng trong vùng mù.
Sát bên hông phải. Đây là vùng nguy hiểm nhất. Gương bên phải xa tài xế, góc nhìn hẹp; xe máy chạy song song bên phải thân xe, nhất là gần đuôi, thường không hiện trong gương.
Phía sau đuôi xe. Thùng xe che khuất toàn bộ phía sau. Xe máy bám sát đuôi xe tải vừa không được tài xế thấy, vừa không thấy đường phía trước, không kịp phản ứng khi xe lớn phanh.
Một phần bên hông trái. Nhỏ hơn bên phải nhưng vẫn có, nhất là ngay cạnh cửa ca bin. Khi vượt bên trái, đi qua nhanh và dứt khoát, không chạy kè kè cạnh ca bin.
Cách tự kiểm tra. Một nguyên tắc dễ nhớ: nếu bạn không thấy được mặt tài xế hoặc gương chiếu hậu của xe lớn, thì gần như chắc chắn tài xế cũng không thấy bạn.
Xe lớn rẽ phải: cái bẫy ở mọi ngã tư
Khi một xe dài rẽ phải, bánh sau đi theo một vòng cua nhỏ hơn bánh trước, nghĩa là phần thân sau quét vào phía bên trong vòng cua, sát mép đường. Để rẽ được, nhiều xe lớn phải lấn sang trái một chút trước khi đánh lái sang phải. Người đi xe máy thấy khoảng trống bên phải mở ra liền chen vào, đúng lúc thân xe quét lại. Đây là kiểu tai nạn nặng thường gặp ở các nút giao quốc lộ.
Quy tắc cho người đi xe máy: khi thấy xe tải, xe khách bật xi nhan phải hoặc giảm tốc gần ngã rẽ, dừng lại phía sau, chờ xe rẽ xong. Không vượt lên bên phải xe lớn đang rẽ hay chuẩn bị rẽ, dù khoảng trống có vẻ rộng.
Quy tắc cho tài xế xe lớn: bật xi nhan sớm, rẽ chậm, nhìn gương liên tục và nếu cần, dừng hẳn để chờ xe máy đi hết. Ở các ngã tư dọc Quốc lộ 22 nơi xe máy rất dày, chậm vài giây là chuyện đáng làm.
Quãng phanh: vì sao phải giữ khoảng cách
Xe càng nặng, càng chạy nhanh thì càng cần quãng đường dài để dừng hẳn. Bảng dưới so sánh theo nguyên lý, không phải số đo của một loại xe cụ thể:
| Tình huống | Xe máy | Xe tải, container |
|---|---|---|
| Đường khô, tốc độ vừa | Dừng tương đối nhanh | Cần quãng dài hơn nhiều do khối lượng lớn |
| Đường ướt sau mưa | Quãng phanh dài thêm, dễ trượt bánh | Quãng phanh dài thêm đáng kể, dễ trượt thùng |
| Chở nặng | Khó giữ thăng bằng khi phanh gấp | Hàng xô về phía trước, phanh kém hơn |
| Xuống dốc cầu vượt | Tăng tốc nhanh, cần nhả ga sớm | Đà rất lớn, khó giảm tốc đột ngột |
Hệ quả thực tế: đừng cắt ngang đầu xe lớn rồi phanh lại, vì xe phía sau bạn không thể dừng kịp như bạn nghĩ. Khi đi sau xe lớn, giữ khoảng cách đủ để thấy được gương chiếu hậu của nó và có chỗ né nếu nó phanh.
Mưa và đêm: hai điều kiện nhân rủi ro lên nhiều lần
Mùa mưa ở TP Hồ Chí Minh thường kéo dài khoảng từ tháng năm tới tháng mười một, mưa hay đổ vào chiều tối, đúng giờ tan tầm. Trên Quốc lộ 22, lúc đó mặt đường trơn, tầm nhìn giảm, bánh xe lớn tạt nước thành màn bụi nước che kín người đi phía sau. Áo mưa trùm kín đầu làm người đi xe máy khó nghe và khó quay nhìn hai bên.
Trong điều kiện này, nên giảm tốc, tăng khoảng cách, bật đèn ngay cả khi trời chưa tối hẳn, và chọn áo mưa có phần mặt thoáng, màu sáng hoặc có phản quang. Nếu mưa quá lớn, tấp vào chỗ an toàn có mái che, tránh đứng trú dưới gầm cầu vượt chiếm cả làn xe.
Ban đêm, xe tải chạy nhiều hơn ban ngày trên một số đoạn vì tránh giờ cấm và vì hàng nông sản đổ về chợ đầu mối. Đèn pha xe lớn chiếu từ phía sau làm loá gương; đèn từ phía đối diện làm loá mắt. Giữ kính mũ bảo hiểm sạch, không dán phim tối, không đội mũ kính màu ban đêm, và nhìn xuống mép đường bên phải khi bị loá để giữ hướng đi.
Chở hàng cồng kềnh và xe ba gác: rủi ro của chính người địa phương
Hàng vượt kích thước. Người làm vườn, buôn bán ở Hóc Môn hay chở cây cảnh, rau, sọt trái cây, ống nhựa, tấm tôn trên xe máy. Hàng vượt quá kích thước cho phép làm xe khó thăng bằng, che khuất đèn và dễ quẹt vào xe khác hay người đi đường.
Chằng buộc không chắc. Một bó hàng xô lệch giữa dòng xe tải là tình huống rất nguy hiểm. Chằng buộc chắc, phân bố đều hai bên, thử lắc trước khi chạy.
Thiếu đèn, thiếu phản quang. Xe ba gác, xe tự chế chạy đêm thường không có đèn sau. Từ phía sau, xe lớn chỉ thấy khi đã rất gần. Gắn phản quang, đèn sau là chi phí nhỏ đổi lấy an toàn lớn.
Quy định cụ thể. Kích thước hàng được phép chở trên xe máy, loại xe được lưu thông trên quốc lộ có quy định riêng và có thể thay đổi; kiểm tra quy định hiện hành để vừa an toàn vừa không bị xử phạt.
Thói quen của người đi xe máy lâu năm trên Xuyên Á
Những người chạy trên Quốc lộ 22 nhiều năm thường có chung một số thói quen giúp họ ít gặp chuyện:
- Luôn đi trong làn xe máy khi đường có phân làn, chỉ sang làn khác khi cần rẽ và nhìn kỹ trước khi sang.
- Không chạy song song với xe lớn; hoặc vượt hẳn, hoặc lùi lại phía sau. Khi vượt, vượt bên trái, dứt khoát, không vượt rồi tạt ngay vào trước đầu xe.
- Nhìn xa phía trước, để ý đèn phanh của xe cách hai ba chiếc chứ không chỉ chiếc ngay trước mặt.
- Đội mũ bảo hiểm có cài quai, áo khoác có tay, giày thay vì dép lê khi đi đường dài.
- Không dùng điện thoại khi xe đang chạy; muốn xem bản đồ thì tấp vào lề.
- Bảo dưỡng phanh, lốp, đèn định kỳ; ở đoạn đường có nhiều xe lớn, một chiếc xe máy hỏng phanh là rủi ro cho cả dòng xe.
Không thói quen nào trong số này cần kỹ năng đặc biệt. Chúng chỉ cần được lặp lại mỗi ngày, kể cả những hôm trễ giờ và đường thoáng, vì tai nạn thường đến đúng lúc người ta chủ quan nhất.
Gặp tai nạn trên quốc lộ: làm gì trong mấy phút đầu
Nếu chứng kiến hoặc gặp tai nạn có người bị thương, việc đầu tiên là báo hiệu cho xe phía sau để tránh tai nạn chồng: bật đèn khẩn cấp, nhờ người đứng xa phía sau ra hiệu giảm tốc. Gọi cấp cứu và báo lực lượng chức năng. Không tự ý tháo mũ bảo hiểm, nâng người bị thương lên xe máy chở đi khi họ có dấu hiệu chấn thương cổ, lưng, trừ khi họ đang ở chỗ nguy hiểm tức thì như giữa làn xe lớn.
Nếu đã học sơ cứu, có thể cầm máu bằng cách ép lên vết thương, giữ người bị thương nằm yên, giữ ấm và trấn an họ trong lúc chờ. Ghi nhớ hoặc chụp ảnh hiện trường, biển số các xe liên quan để cung cấp khi được hỏi. Những phút đầu bình tĩnh và đúng cách có thể quyết định rất nhiều.
Lời nhắc dành cho tài xế xe lớn
An toàn trên Quốc lộ 22 không chỉ là việc của người đi xe máy. Tài xế xe tải, container, xe khách chạy qua vùng Hóc Môn đang đi qua một khu dân cư đông đúc chứ không phải một đường cao tốc vắng. Hai bên là trường học, chợ, nhà dân, trạm xe buýt; người đi bộ và xe máy xuất hiện từ mọi phía.
Vài điều tài xế xe lớn có thể làm: giảm tốc khi qua khu chợ, cổng trường, nút giao; kiểm tra và chỉnh gương trước mỗi chuyến; lắp thêm gương cầu, camera hỗ trợ nếu có thể; bật xi nhan sớm, rẽ chậm; không dừng đón trả khách hay bốc dỡ hàng ở nơi không được phép. Khi chở hàng nông sản về chợ đầu mối ban đêm, bật đủ đèn, không chạy quá tốc độ chỉ vì đường vắng.
Tài xế cũng là người chịu áp lực thời gian, đường xa, thiếu ngủ. Nghỉ đủ giấc trước những chuyến chạy đêm, không dùng rượu bia khi lái xe, chia ca nếu đi đường dài là cách bảo vệ chính mình và những người chung đường.
Câu hỏi thường gặp
Điểm mù của xe container lớn cỡ nào?
Không có con số chung cho mọi loại xe, vì phụ thuộc chiều cao ca bin, chiều dài thùng, cách đặt gương. Nguyên tắc nhớ là bốn vùng: ngay trước đầu xe, sát hông phải, sau đuôi và một phần hông trái. Nếu bạn không thấy gương hay mặt tài xế, tài xế cũng không thấy bạn.
Vì sao không nên vượt bên phải xe tải đang rẽ?
Khi xe dài rẽ phải, thân sau quét vào phía trong vòng cua, đúng chỗ xe máy hay chen vào. Tài xế khó thấy bạn qua gương phải. Hãy dừng phía sau, chờ xe rẽ xong rồi mới đi.
Trời mưa đi Quốc lộ 22 cần chú ý gì?
Giảm tốc, tăng khoảng cách với xe trước, bật đèn sớm, mặc áo mưa màu sáng có phần mặt thoáng để nhìn được hai bên. Tránh bám đuôi xe lớn vì nước tạt che tầm nhìn, và cẩn thận những đoạn có nước đọng ở mép đường.
Xe máy có được đi vào làn ô tô trên Quốc lộ 22 không?
Ở đoạn có phân làn theo loại xe, xe máy phải đi đúng làn dành cho mình, chỉ chuyển làn khi cần rẽ hay theo chỉ dẫn. Quy định cụ thể thể hiện qua biển báo và vạch kẻ tại từng đoạn; đi sai làn vừa nguy hiểm vừa có thể bị xử phạt.
Gặp xe tải chở hàng rơi vãi trên đường thì làm sao?
Giảm tốc, giữ khoảng cách xa hơn bình thường và chuyển làn khi an toàn để tránh vật rơi. Không vượt sát hay cố chạy qua đống hàng vừa rơi. Có thể báo cho lực lượng chức năng nếu vật rơi gây nguy hiểm cho người đi sau.