Ngập ở Hóc Môn chủ yếu là ngập cục bộ: mưa lớn trong thời gian ngắn vượt sức thoát của cống và kênh, cộng với những lúc triều sông Sài Gòn lên cao làm nước rút chậm ở vùng trũng phía Đông Thạnh, Nhị Bình và dọc các rạch. Mức ngập khác rất xa giữa các con đường, có nơi chỉ đọng nước vài chục phút, có nơi nước vào nhà nhiều giờ.
Vì vậy câu hỏi đúng không phải “Hóc Môn có ngập không”, mà là “con hẻm, căn nhà cụ thể này có ngập không, ngập vào lúc nào, rút sau bao lâu”. Bài này giải thích nguyên nhân, cách nhận diện khu trũng khi đi xem nhà, cách chuẩn bị nhà cửa, xe cộ và đi lại an toàn trong mùa mưa. Bài không đưa danh sách điểm ngập, vì tình trạng thay đổi theo từng công trình chống ngập, nâng đường, làm cống.
Vì sao Hóc Môn ngập: địa hình, kênh rạch và đô thị hoá
Hóc Môn nằm ở vùng chuyển tiếp: phía tây và tây bắc có những khu đất cao hơn, phía đông thấp dần về sông Sài Gòn. Vùng ven sông thuộc Đông Thạnh, Nhị Bình, Thới Tam Thôn cũ có nhiều ruộng trũng, rạch nhỏ, chịu ảnh hưởng của thuỷ triều. Khi triều lên cao, nước trong kênh rạch dâng theo, cống thoát nước ra kênh bị chặn, nước mưa không thoát được.
Hệ thống kênh rạch của vùng, như rạch Tra ở phía bắc hay các kênh tưới tiêu từ thời làm nông, vốn phục vụ ruộng vườn, nay phải nhận thêm nước thải và nước mưa của khu dân cư. Nhiều đoạn kênh bị lấn, thu hẹp, bồi lắng, có rác.
Đô thị hoá làm vấn đề nặng hơn. Ruộng, vườn, ao vốn là chỗ chứa nước tự nhiên bị san lấp làm nhà, đường bê tông, sân xi măng; nước mưa không thấm xuống mà chảy tràn. Các khu phân lô tự phát thường không có cống đúng nghĩa. Đường chính được nâng cao qua nhiều lần sửa, nhà và hẻm hai bên bị thấp xuống tương đối, nước dồn vào.
Hiểu ba nguyên nhân này giúp bạn đoán được: nhà nằm ở vùng thấp gần rạch, trong hẻm thấp hơn đường mới nâng, hoặc trong khu san lấp ruộng không có cống là ba trường hợp rủi ro nhất.
Đọc dấu hiệu khu trũng khi đi xem nhà
Nền nhà thấp hơn mặt đường. Đứng ở cửa nhìn ra, nếu phải bước lên để ra đường là dấu hiệu rõ nhất. Hỏi chủ nhà đã nâng nền bao nhiêu lần.
Vệt nước trên tường, cửa sắt rỉ chân. Vệt ngang ở cùng một độ cao trên tường các nhà trong hẻm cho biết mực nước đã từng lên tới đâu.
Bậc tam cấp, gờ chắn trước cửa. Nhiều nhà trong hẻm xây gờ chắn hoặc có tấm ván chặn cửa. Thấy nhiều nhà làm vậy là biết khu đó quen ngập.
Ổ điện đặt cao bất thường. Ổ cắm, cầu dao đặt cao hơn mức thường gặp là cách người dân vùng ngập tránh chập điện.
Đồ đạc kê cao. Tủ, giường kê trên chân gạch, xe máy dắt vào nhà để trên bục là dấu hiệu sống chung với nước.
Gần rạch, ao, ruộng vừa san lấp. Nhìn quanh khu đất: còn ao ruộng trũng gần đó, hoặc nhà mới xây trên đất vừa đổ cát, thì khả năng thoát nước kém cao hơn.
Hỏi đúng câu để biết khu đó ngập ra sao
Người bán, người cho thuê thường nói “không ngập”. Hãy hỏi hàng xóm, người bán hàng đầu hẻm, xe ôm, những người có lý do nói thật, theo thứ tự:
- Mưa lớn khoảng một giờ thì đường trước nhà có đọng nước không, cao tới đâu?
- Nước rút sau bao lâu: vài chục phút, vài giờ hay qua đêm?
- Có tháng nào trong năm nước lên dù không mưa không? (đây là dấu hiệu ảnh hưởng triều)
- Nước đã từng vào nhà chưa, năm nào nặng nhất?
- Gần đây đường hay cống có được làm lại không, sau đó có đỡ ngập không?
Nếu được, hãy ghé lại ngay sau một trận mưa lớn buổi chiều. Mười phút đứng xem tận mắt đáng tin hơn mọi lời kể.
Câu trả lời của nhiều người khác nhau thường lệch nhau một chút; điều đáng tin là phần mà mọi người cùng nói giống nhau. Nếu ai cũng nhắc tới một đoạn đường hay một khúc hẻm, đó là điểm cần xem kỹ nhất.
Chuẩn bị nhà cửa nếu đã ở vùng hay ngập
Với nhà đã ở, giải pháp lâu dài là nâng nền, nâng cửa, làm lại hệ thống thoát nước trong nhà có van một chiều để nước từ cống không trào ngược vào. Việc nâng nền cần tính cả chiều cao trần còn lại, cửa, cầu thang, và cần hỏi về thủ tục nếu thay đổi kết cấu. Mỗi lần nâng nền tốn kém, nên nâng một lần đủ cao theo xu hướng đường trước nhà sẽ còn được nâng tiếp.
Giải pháp ngắn hạn là chuẩn bị tấm chắn cửa, bao cát, kê cao đồ điện tử, đưa ổ cắm và cầu dao lên cao. Tủ lạnh, máy giặt đặt trên bệ. Giấy tờ quan trọng cất trong túi chống nước ở tầng trên.
Điện là nguy cơ lớn nhất khi nước vào nhà. Khi nước bắt đầu lên gần ổ điện, ngắt cầu dao tầng trệt trước. Không chạm vào thiết bị điện khi đang đứng trong nước. Sau khi nước rút, để thiết bị khô hẳn và nhờ thợ kiểm tra trước khi cấp điện lại.
Đi lại trong mùa ngập
Đi xe máy qua chỗ ngập là chuyện quen thuộc ở vùng ven đô vào chiều mưa. Vài nguyên tắc giúp tránh chết máy, té ngã và tai nạn. Quan sát xe đi trước để biết độ sâu; nếu nước ngập quá bô xe, nên dắt hoặc chờ nước rút. Đi đều ga, không dừng giữa chỗ ngập, không chạy nhanh tạo sóng đánh vào xe khác và vào nhà dân.
Nước che mất ổ gà, nắp cống mở, mép đường. Đi giữa làn, theo vệt xe đi trước, tránh sát lề. Tránh những đoạn có nước chảy xiết, nhất là gần miệng cống, cầu nhỏ, mép kênh. Trẻ em không được chơi trong nước ngập.
Xe đã ngập sâu, chết máy thì không cố đề lại nhiều lần, vì nước có thể vào động cơ. Dắt xe lên chỗ cao, để thợ kiểm tra. Ô tô ở vùng này nên tránh đi vào hẻm ngập không rõ độ sâu.
Mùa mưa ở TP.HCM thường kéo dài từ khoảng tháng 5 tới tháng 11, mưa nhiều vào buổi chiều. Người đi làm có thể dời giờ về một chút sau cơn mưa lớn, chờ nước rút, thay vì cố chạy đúng lúc đường ngập nặng nhất.
Triều cường: chuyện riêng của vùng ven sông
Khu ven sông Sài Gòn phía Đông Thạnh, Nhị Bình có thể gặp nước lên ngay cả khi trời không mưa, vào những ngày triều cường của các tháng cuối năm. Nước theo rạch, theo cống dâng lên mặt đường, có khi vào sân, vào vườn. Khi triều cường trùng mưa lớn, nước rút rất chậm.
Người dân ven sông lâu đời quen với nhịp này: nhà xây nền cao, vườn có bờ bao, biết ngày nào nước lớn để sắp xếp việc. Người mới chuyển tới thì hay bất ngờ. Hãy hỏi hàng xóm về những tháng triều cường, và theo dõi thông báo dự báo triều của cơ quan khí tượng thuỷ văn trong những tháng đó.
Bờ bao, cống ngăn triều do địa phương quản lý cần được duy trì. Nếu thấy bờ bao bị rò, cống ngăn triều hư, nên báo cho ấp hoặc xã. Không tự ý đào, phá bờ bao để thoát nước cho riêng nhà mình, vì có thể làm ngập cả khu.
Những gì một hộ có thể làm để khu mình đỡ ngập
Ngập là chuyện hạ tầng chung, nhưng mỗi hộ vẫn góp phần làm nó nhẹ hay nặng:
- Không đổ rác, xà bần, đất xuống cống, kênh, rạch; rác làm tắc miệng cống là nguyên nhân ngập phổ biến.
- Khi xây sửa nhà, che chắn vật liệu để cát đá không trôi xuống cống.
- Giữ lại một phần sân, vườn đất để nước thấm, thay vì bê tông hoá toàn bộ.
- Báo cho tổ dân cư, ấp khi thấy miệng cống bị tắc, nắp cống mất, bờ kênh sạt.
- Tham gia các đợt nạo vét, dọn kênh do địa phương tổ chức.
- Nếu nâng nền nhà, tính cả đường thoát nước cho hàng xóm, tránh biến nhà mình thành đê chặn nước của nhà bên.
Những việc nhỏ này không giải quyết được ngập do triều hay mưa cực lớn, nhưng làm giảm đáng kể những trận ngập do cống tắc, vốn xảy ra thường xuyên hơn nhiều.
Sau khi nước rút: dọn dẹp và giữ sức khoẻ
Nước ngập ở vùng ven đô hiếm khi là nước sạch: nó mang theo bùn, rác, nước thải từ cống và hầm tự hoại tràn. Sau khi nước rút, việc đầu tiên là kiểm tra điện. Chỉ đóng cầu dao lại khi sàn nhà, ổ cắm và thiết bị đã khô hẳn; nếu thiết bị bị ngâm lâu, nhờ thợ kiểm tra trước khi dùng.
Dọn bùn khi còn ẩm sẽ dễ hơn khi đã khô cứng. Đi ủng, đeo găng tay khi dọn, rửa sàn bằng nước sạch rồi lau bằng chất tẩy rửa thông dụng theo hướng dẫn trên bao bì, mở cửa cho nhà khô thoáng. Thực phẩm, nước uống đã tiếp xúc với nước ngập nên bỏ. Đồ gỗ, nệm ngấm nước bẩn lâu ngày dễ mốc, nên phơi khô hoặc thay.
Người có vết thương hở ở chân tay không nên lội nước ngập. Sau những đợt ngập, để ý các dấu hiệu như sốt, tiêu chảy, nổi mẩn, vết thương sưng đỏ; khi có, đi khám sớm. Vài ngày sau ngập, chỗ nước đọng quanh nhà là nơi muỗi sinh sản, nên lật úp các vật chứa nước, dọn chỗ đọng để phòng sốt xuất huyết.
Ngập và chuyện thuê, mua nhà: tính vào giá trị thật
Một căn nhà ở vùng hay ngập không hẳn là không nên ở, nhưng giá trị sử dụng thật của nó thấp hơn một căn tương tự ở chỗ khô ráo. Người thuê nên tính đến những ngày không ra khỏi hẻm được, đồ đạc hư hỏng, thời gian dọn dẹp. Người mua nên tính chi phí nâng nền, làm lại thoát nước, chống thấm, và rủi ro khó bán lại.
Khi đàm phán, đừng ngại nêu chuyện ngập một cách thẳng thắn, dựa trên những gì đã tận mắt thấy và đã hỏi được từ hàng xóm. Hợp đồng thuê có thể ghi rõ trách nhiệm của chủ nhà khi nước vào nhà làm hư hỏng tài sản chung, ai chịu chi phí sửa chữa.
Ngược lại, có những khu từng ngập nặng nay đã đỡ nhiều nhờ đường được nâng, cống được làm lại, kênh được nạo vét. Thông tin cũ trên mạng có thể không còn đúng. Hãy dựa vào quan sát gần đây và lời kể của người đang sống ở đó trong vài mùa mưa vừa qua.
Câu hỏi thường gặp
Khu nào ở Hóc Môn hay ngập nhất?
Không có danh sách cố định, vì tình trạng thay đổi theo từng công trình nâng đường, làm cống. Nhìn chung vùng trũng ven sông Sài Gòn, gần các rạch, các hẻm thấp hơn đường mới nâng và các khu san lấp ruộng không có cống là nơi rủi ro cao hơn. Hỏi trực tiếp hàng xóm là cách chắc nhất.
Triều cường ở Hóc Môn thường vào tháng nào?
Ở TP.HCM, triều cường thường cao vào các tháng cuối năm. Vùng ven sông Sài Gòn phía Đông Thạnh, Nhị Bình chịu ảnh hưởng rõ nhất. Nên theo dõi dự báo triều của cơ quan khí tượng thuỷ văn và hỏi người dân lâu năm về những ngày nước lớn.
Nâng nền nhà ở Hóc Môn có cần xin phép không?
Tuỳ mức độ. Sửa chữa đơn giản bên trong có thể không cần, nhưng thay đổi kết cấu, chiều cao hoặc mặt tiền thường phải xin phép hoặc thông báo theo quy định xây dựng hiện hành. Hỏi bộ phận quản lý xây dựng của xã mới trước khi làm.
Xe máy chết máy khi đi qua chỗ ngập nên làm gì?
Không đề lại nhiều lần vì nước có thể đã vào động cơ. Dắt xe lên chỗ cao, tắt máy, đưa tới thợ kiểm tra lọc gió, bugi và dầu máy. Lần sau, quan sát xe đi trước, nếu nước ngập quá bô xe thì nên dắt hoặc chờ.
Ở vùng hay ngập có nên mua nhà không?
Nhiều người vẫn sống ổn ở vùng thỉnh thoảng ngập nếu nhà có nền cao, thoát nước tốt và đã quen nhịp nước. Điều quan trọng là biết trước mức ngập thật, tính chi phí nâng nền nếu cần, và không mua chỉ vì giá thấp mà bỏ qua chuyện này.