Kẹt xe trên Quốc lộ 22 và đường Trường Chinh vào giờ cao điểm là chuyện hằng ngày của người Hóc Môn đi làm nội đô. Nguyên nhân gốc là một lượng rất lớn xe máy cùng di chuyển theo một hướng trong một khung giờ ngắn, trên một trục gần như độc đạo, với nút giao An Sương là cổ chai. Không có mẹo nào xoá được kẹt xe, nhưng có những cách giảm số phút phải chôn chân.
Bài này đi từ cơ chế tới giải pháp: vì sao Quốc lộ 22 kẹt, kẹt vào lúc nào, rồi đến những lựa chọn thực tế mà người đi làm có thể thử, kèm cái giá của từng lựa chọn.
Vì sao Quốc lộ 22 kẹt: nhìn từ cơ chế
Vùng Hóc Môn, Củ Chi và Quận 12 cũ là nơi dân số tăng nhanh trong vài thập niên qua. Người dân chuyển lên đây vì nhà, đất, nhà trọ dễ chịu hơn nội đô, nhưng nơi làm việc của rất nhiều người vẫn ở trung tâm và các quận phía trong. Kết quả là mỗi sáng có một dòng xe lớn chảy về một hướng, mỗi chiều chảy ngược lại.
Mạng đường phía tây bắc lại thiếu các trục song song đủ lớn. Phần lớn xe đổ về Trường Chinh – Quốc lộ 22, các đường thay thế qua Quận 12 cũ thì hẹp và cũng đầy xe của chính cư dân hai bên. Khi một trục mang quá nhiều xe, chỉ cần một điểm thắt như nút giao, một chiếc xe hỏng hay một nhóm xe dừng đón khách là cả dòng phía sau dồn lại.
Thêm vào đó là sự pha trộn loại xe: xe máy, ô tô con, xe buýt, xe khách, xe tải, xe ba gác. Mỗi loại có tốc độ, cách tăng tốc và nhu cầu dừng khác nhau. Trên một con đường vừa là quốc lộ vừa là phố chợ, sự pha trộn này làm giảm khả năng thông xe nhiều hơn là chỉ đếm số làn.
Khung giờ nặng theo nhịp chung
Không có số đo công bố thường xuyên cho từng khung giờ, nhưng nhịp sau đây là điều người đi tuyến này hằng ngày đều nhận ra. Dùng như một bản đồ ước lượng:
| Thời điểm | Chiều nặng | Ghi chú |
|---|---|---|
| Sáng ngày thường, giờ đi làm | Hóc Môn, Củ Chi → nội đô | Nặng nhất ở An Sương và đoạn Trường Chinh phía trong |
| Sáng, giờ học sinh vào lớp | Quanh các trường dọc tuyến | Kẹt cục bộ ở cổng trường, khu trung tâm xã Hóc Môn |
| Chiều ngày thường, giờ tan tầm | Nội đô → Hóc Môn, Củ Chi | Thường kéo dài hơn buổi sáng vì giờ tan làm rải rác |
| Chiều thứ sáu, trước kỳ nghỉ | Ra hướng Tây Ninh và các tỉnh | Cộng thêm xe khách, xe cá nhân về quê |
| Chiều chủ nhật, cuối kỳ nghỉ | Từ các tỉnh vào thành phố | Dòng xe từ Tây Ninh đổ về An Sương |
| Mưa lớn chiều tối | Cả hai chiều | Kẹt tăng đột ngột, có đoạn đọng nước |
Nếu bạn ghi lại thời gian đi làm của chính mình trong vài tuần, bạn sẽ có một bảng riêng chính xác hơn mọi lời khuyên chung.
Các cách xoay mà người đi làm thường dùng
Đổi giờ đi. Đi sớm hơn hoặc muộn hơn khung cao điểm là cách hiệu quả nhất, nếu công việc cho phép. Nhiều người chọn rời nhà rất sớm, ăn sáng gần chỗ làm. Cái giá là ngày làm việc kéo dài và ít thời gian buổi sáng cho gia đình.
Đổi đường. Các trục qua Quận 12 cũ như Tô Ký, Nguyễn Ảnh Thủ, Lê Văn Khương giúp tránh An Sương với một số điểm đi và điểm đến. Lợi ích không cố định: có ngày đường phụ kẹt hơn đường chính.
Đi xe buýt. Xe buýt cũng kẹt, nhưng người ngồi trên xe có thể đọc, nghỉ, không phải căng thẳng cầm lái, và không lo chỗ gửi xe ở trung tâm. Thời gian chờ và chuyển tuyến là cái giá phải trả.
Đi chung xe. Đồng nghiệp ở cùng khu vực đi chung ô tô hoặc dùng xe đưa rước của công ty. Giảm chi phí, giảm số xe trên đường, nhưng phải thống nhất giờ giấc.
Làm việc linh hoạt. Với công việc cho phép, thoả thuận làm từ xa một vài ngày hay lệch giờ vào ca là cách giảm hẳn số chuyến đi trong tuần.
Đổi chỗ ở hoặc chỗ làm. Là quyết định lớn nhất. Nhiều người chuyển việc về các khu công nghiệp, cửa hàng, văn phòng ở phía tây bắc để khỏi đi ngược dòng mỗi ngày.
Kẹt xe và sức khoẻ: điều ít người tính
Ngồi trên xe máy giữa dòng xe dày đặc mỗi ngày nghĩa là hít khói xe, chịu nắng hoặc mưa, căng thẳng thần kinh và mỏi lưng, mỏi vai. Khẩu trang vừa khít, áo khoác chống nắng, găng tay, áo mưa tốt không làm đường bớt kẹt nhưng giúp cơ thể đỡ mệt. Nghỉ uống nước khi đi đường dài, nhất là mùa nắng.
Căng thẳng khi kẹt xe dễ khiến người ta nổi nóng, lấn làn, leo lề, bấm còi liên tục. Đó vừa là nguy cơ va chạm vừa làm bản thân mệt thêm. Một số người chọn nghe sách nói, nghe chương trình học ngoại ngữ trên đường (với tai nghe một bên và âm lượng thấp để vẫn nghe được xung quanh) để thời gian trên đường có ích hơn.
Nếu thường xuyên đau lưng, đau cổ, khó thở hay ho kéo dài sau các chuyến đi, đó là dấu hiệu nên đi khám bác sĩ chứ không nên tự chịu đựng vì nghĩ "ai đi đường này cũng vậy".
Những thay đổi lâu dài có thể giúp
Về lâu dài, cách giảm kẹt trên Quốc lộ 22 không nằm ở mẹo cá nhân mà ở hạ tầng và cách thành phố phân bố việc làm. Các hướng thường được nhắc gồm: mở rộng, nâng cấp chính trục Quốc lộ 22; làm các trục song song và vành đai để xe đi xuyên vùng không phải qua An Sương; phát triển giao thông công cộng sức chở lớn như đường sắt đô thị theo hướng tây bắc; và đưa thêm việc làm, trường học, bệnh viện lên chính khu vực ven đô để người dân không phải đi xa.
Mỗi hướng đều là chuyện của nhiều năm, đi qua nhiều bước từ quy hoạch, lập dự án tới giải phóng mặt bằng và thi công. Trong lúc đó, người đi đường cần sống chung với kẹt xe bằng các lựa chọn cá nhân. Khi đọc tin về một dự án giao thông "sắp giải quyết kẹt xe", nên xem dự án đang ở bước nào; khoảng cách giữa đề xuất và khánh thành thường rất xa.
Một buổi sáng đi làm có chuẩn bị
Gom lại, một buổi sáng đi làm từ Hóc Môn bớt khổ thường có những việc sau:
- Xem tình hình giao thông trên ứng dụng trước khi dắt xe ra khỏi nhà, không chỉ khi đã kẹt giữa đường.
- Có sẵn hai lộ trình quen để đổi nhanh khi trục chính có sự cố.
- Để sẵn áo mưa, khẩu trang, nước uống trong cốp xe.
- Giữ xe ở tình trạng tốt: lốp, phanh, đèn, còi; xe chết máy giữa dòng kẹt là trải nghiệm tệ nhất.
- Dành sẵn khoảng thời gian dư, để kẹt xe không biến thành đi trễ và không khiến bạn vội vàng liều lĩnh.
- Thống nhất với người nhà ai đưa con đi học hôm nào, để không phải chạy hai vòng qua đoạn đông nhất.
Không mục nào trong danh sách trên làm đường bớt đông. Chúng chỉ giúp bạn kiểm soát được phần nằm trong tay mình: giờ đi, đường đi, sự chuẩn bị và tâm thế trên đường.
Đọc tin về giao thông cửa ngõ cho tỉnh táo
Kẹt xe ở cửa ngõ Tây Bắc thường xuyên lên báo, kèm những tít như "sắp hết kẹt", "giải cứu cửa ngõ". Để không bị kỳ vọng sai, nên đọc tin với vài câu hỏi đơn giản: dự án đã có quyết định đầu tư chưa, đã có vốn chưa, đã giải phóng mặt bằng tới đâu, thời gian thi công dự kiến là bao lâu. Một dự án chỉ mới được "đề xuất" hay "nghiên cứu" có thể còn rất nhiều năm mới thành hình.
Tin về phân luồng tạm, cấm xe tải theo giờ, điều chỉnh đèn tín hiệu tại nút giao thì ngược lại, ảnh hưởng trực tiếp tới chuyến đi ngày mai của bạn. Những tin này nên đọc kỹ từ nguồn chính thức của cơ quan quản lý giao thông và chính quyền xã, vì quy định cụ thể có thể khác với điều bạn quen làm hằng ngày.
Va chạm nhỏ giữa dòng kẹt: xử lý cho gọn
Trong dòng xe máy dày đặc trên Trường Chinh hay Quốc lộ 22, va quệt nhỏ là chuyện khó tránh: xe sau chạm đuôi xe trước khi dòng xe dừng đột ngột, gương xe quẹt nhau khi lách. Phản ứng phổ biến là dừng lại giữa đường để tranh luận, khiến cả dòng xe phía sau càng kẹt và bản thân hai người cũng rơi vào thế nguy hiểm, vì xe phía sau vẫn tiếp tục lách qua hai bên.
Cách xử lý hợp lý là kiểm tra nhanh có ai bị thương không, rồi cùng tấp vào lề hay một chỗ trống để nói chuyện. Chụp ảnh hư hỏng và biển số nếu cần. Nếu có người bị thương hoặc hai bên không thống nhất được, báo lực lượng chức năng giải quyết theo quy định. Giữ bình tĩnh và lịch sự giúp chuyện nhỏ không thành chuyện lớn.
Để giảm khả năng va chạm, giữ khoảng cách với xe trước dù ít, không bám sát đuôi xe, không lách qua khe hẹp giữa hai ô tô. Xe máy kiểm tra phanh định kỳ, nhất là mùa mưa khi quãng phanh dài hơn. Lốp mòn, đèn phanh hỏng là những lỗi nhỏ nhưng làm tăng rõ rủi ro trong dòng xe dừng chạy liên tục.
Mùa về quê: Quốc lộ 22 những ngày cao điểm lễ, Tết
Với nhiều gia đình gốc Tây Ninh và các tỉnh phía tây bắc sống ở thành phố, Quốc lộ 22 là đường về quê. Những ngày trước Tết và trước các kỳ nghỉ dài, dòng xe máy chở cả gia đình, đồ đạc, quà Tết đổ lên tuyến, cộng thêm xe khách tăng chuyến. Đoạn qua Hóc Môn chịu cả dòng xe của cư dân địa phương lẫn dòng xe đi xa.
Đi xe máy đường dài về quê nên chia chặng, nghỉ ở chỗ an toàn, không chở quá số người, không chất đồ che khuất tầm nhìn hay vượt quá kích thước cho phép. Khởi hành sớm hơn một ngày so với đa số là cách đơn giản nhất để tránh khung đông. Người ở hai bên Quốc lộ 22 thì ngược lại: những ngày này nên sắp xếp việc đi chợ, đưa đón con vào giờ thoáng, vì quay đầu hay ra vào nhà mặt tiền lúc đông rất mất thời gian.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao chiều về thường kẹt lâu hơn sáng đi?
Buổi sáng mọi người có giờ vào làm, vào học khá tập trung nên dòng xe dày nhưng gọn. Buổi chiều giờ tan làm rải rác, người còn ghé chợ, đón con, ăn uống, nên khung kẹt kéo dài hơn. Mưa chiều mùa mưa cũng làm tình hình nặng thêm.
Đi xe buýt từ Hóc Môn vào trung tâm có nhanh hơn xe máy không?
Thường là không nhanh hơn, vì xe buýt cũng đi trong dòng xe chung và còn dừng đón khách. Lợi ích của xe buýt là đỡ mệt, không lo chỗ gửi xe, an toàn hơn khi trời mưa. Mỗi người cân nhắc theo ưu tiên của mình.
Có ứng dụng nào báo kẹt xe Quốc lộ 22 không?
Các ứng dụng bản đồ phổ biến đều có lớp dữ liệu giao thông thời gian thực, tô màu đoạn đường đang chậm. Ngoài ra, các kênh thông tin giao thông của thành phố và đài phát thanh cũng cập nhật những điểm ùn tắc lớn.
Thành phố có kế hoạch gì giải quyết kẹt xe ở cửa ngõ Tây Bắc?
Các hướng thường được nhắc gồm cải tạo nút giao, mở rộng Quốc lộ 22, làm các tuyến vành đai và đường sắt đô thị theo hướng tây bắc. Tiến độ từng dự án thay đổi theo thời gian, nên theo dõi thông tin chính thức thay vì tin đồn.
Kẹt xe kéo dài có ảnh hưởng sức khoẻ không?
Hít khói bụi, nắng nóng, ngồi lâu một tư thế và căng thẳng đều ảnh hưởng tới cơ thể. Che chắn tốt, nghỉ khi mệt và vận động sau giờ làm giúp phần nào. Nếu có triệu chứng kéo dài như ho, khó thở, đau lưng, hãy đi khám bác sĩ.