Từ năm 2026, phương pháp thuế khoán cho hộ kinh doanh đã được bãi bỏ theo chủ trương Quốc hội thông qua năm 2025; hộ kinh doanh ở Hóc Môn cũng như cả nước chuyển sang tự kê khai và nộp thuế theo doanh thu thực tế. Điều đó có nghĩa là mỗi hộ phải ghi chép doanh thu, lưu chứng từ, khai thuế đúng kỳ, và nếu thuộc diện thì dùng hoá đơn điện tử, thay vì nộp một mức thuế ấn định mỗi năm như trước.
Bài này giải thích nguyên lý của cách tính thuế theo doanh thu, những việc hộ kinh doanh cần làm, ví dụ giả định để thấy cách ước tính, và các lỗi hay gặp. Thuế suất, ngưỡng doanh thu, mẫu tờ khai và thời hạn có thể đã được điều chỉnh; trước khi khai, hãy kiểm tra văn bản hiện hành hoặc hỏi cơ quan thuế quản lý địa bàn.
Thuế khoán trước đây và vì sao thay đổi
Trong nhiều năm, phần lớn hộ kinh doanh nhỏ ở các chợ, khu dân cư của Hóc Môn nộp thuế theo phương pháp khoán: cơ quan thuế cùng hội đồng tư vấn thuế ở địa phương ấn định mức doanh thu và số thuế cho cả năm, hộ nộp theo đó, không cần ghi sổ chi tiết. Cách này đơn giản nhưng khó phản ánh đúng doanh thu thật, có hộ nộp cao hơn thực tế, có hộ nộp thấp hơn nhiều.
Cùng với việc số hoá thanh toán, hoá đơn điện tử, chuyển khoản qua ngân hàng, nhà nước chuyển sang cơ chế hộ kinh doanh tự kê khai theo doanh thu thật. Chủ trương bãi bỏ thuế khoán được thông qua năm 2025 và áp dụng từ năm 2026. Các văn bản hướng dẫn chi tiết về cách khai, kỳ khai, mẫu biểu được ban hành kèm theo.
Với người buôn bán lâu năm, thay đổi này đòi hỏi tập thói quen mới: ghi doanh thu hằng ngày, giữ chứng từ mua hàng, dùng phần mềm hoặc sổ sách. Cơ quan thuế và nhiều tổ chức đã có các buổi hướng dẫn; hộ kinh doanh nên chủ động tham gia thay vì chờ đến kỳ khai đầu tiên mới tìm hiểu.
Nguyên lý tính thuế theo doanh thu
Với hộ kinh doanh, thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân thường được tính bằng cách lấy doanh thu nhân với tỷ lệ phần trăm theo từng nhóm ngành nghề. Ngành phân phối, cung cấp hàng hoá có tỷ lệ thấp hơn; dịch vụ, cho thuê tài sản có tỷ lệ cao hơn; sản xuất, vận tải, dịch vụ có gắn với hàng hoá ở mức giữa. Tỷ lệ cụ thể do văn bản pháp luật quy định.
Hộ có doanh thu trong năm dưới một ngưỡng nhất định thì không phải nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân, nhưng vẫn có thể phải khai, ghi nhận doanh thu theo quy định. Ngưỡng này đã được điều chỉnh qua các lần sửa luật; đừng dùng con số cũ nghe được từ người quen, hãy kiểm tra mức hiện hành.
Ngoài hai loại thuế trên, một số ngành có thêm thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường. Lệ phí môn bài theo quy định cũ đã nằm trong diện được bãi bỏ từ năm 2026 theo chủ trương cùng đợt; kiểm tra văn bản hướng dẫn để chắc chắn về các khoản còn phải nộp.
Ví dụ giả định: ước tính thuế của một tạp hoá và một quán ăn
Ví dụ dưới đây chỉ để minh hoạ cách nhân doanh thu với tỷ lệ. Tỷ lệ trong bảng là giả định, không phải tỷ lệ pháp luật hiện hành; doanh thu dùng đơn vị tượng trưng.
| Khoản | Tạp hoá (bán hàng hoá) | Quán ăn (dịch vụ ăn uống) |
|---|---|---|
| Doanh thu năm | 1.000 đơn vị | 1.000 đơn vị |
| Tỷ lệ thuế giả định | 1,5% | 4,5% |
| Số thuế ước tính | 15 đơn vị | 45 đơn vị |
| Ghi chú | Ngành phân phối thường có tỷ lệ thấp | Ăn uống có yếu tố dịch vụ, tỷ lệ cao hơn |
Ví dụ cho thấy hai cơ sở cùng doanh thu có thể có nghĩa vụ thuế rất khác nhau vì ngành nghề khác nhau. Khi đăng ký và khai thuế, ghi đúng ngành của từng phần doanh thu; một quán vừa bán đồ ăn vừa bán nước đóng chai có thể phải tách doanh thu theo nhóm.
Để biết tỷ lệ thật, hãy tra văn bản hướng dẫn về thuế đối với hộ kinh doanh hiện hành hoặc hỏi cơ quan thuế.
Những việc hộ kinh doanh cần làm
Danh sách dưới đây là trình tự chung cho một hộ kinh doanh nhỏ ở Hóc Môn khi chuyển sang tự kê khai:
- Kiểm tra thông tin đăng ký của hộ: mã số thuế, địa chỉ theo tên xã mới, ngành nghề đúng với hoạt động thật.
- Chọn cách ghi chép doanh thu: sổ tay theo mẫu, bảng tính, hoặc phần mềm bán hàng; ghi hằng ngày, không dồn cuối tháng.
- Lưu chứng từ đầu vào: hoá đơn mua hàng, phiếu nhập, sao kê chuyển khoản cho nhà cung cấp.
- Xác định có thuộc diện phải dùng hoá đơn điện tử, máy tính tiền kết nối với cơ quan thuế không, và đăng ký nếu có.
- Đăng ký tài khoản khai thuế điện tử, nắm kỳ khai (tháng, quý hoặc năm) áp dụng cho hộ mình.
- Khai và nộp đúng hạn; giữ lại tờ khai, chứng từ nộp tiền.
- Khi có thay đổi lớn về doanh thu, ngành nghề, địa điểm, cập nhật thông tin với cơ quan đăng ký và cơ quan thuế.
Những hộ quen làm việc với sổ tay có thể nhờ con cháu, bạn hàng thạo điện thoại giúp những lần đầu, hoặc tham gia các buổi hướng dẫn của cơ quan thuế tại địa phương.
Hoá đơn điện tử và máy tính tiền
Hộ kinh doanh có doanh thu từ một mức nhất định trở lên phải sử dụng hoá đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền, có kết nối chuyển dữ liệu với cơ quan thuế, theo quy định đã được áp dụng từ năm 2025. Các hộ nhỏ hơn có thể dùng hoá đơn theo từng lần phát sinh hoặc theo cách khác được hướng dẫn.
Máy tính tiền ở đây không nhất thiết là chiếc máy đắt tiền; nhiều phần mềm bán hàng trên điện thoại, máy tính bảng đã được kết nối theo chuẩn. Khi chọn, nên hỏi nhà cung cấp phần mềm đã được kết nối với hệ thống của cơ quan thuế chưa, chi phí hằng năm, cách xử lý khi mất mạng.
Với khách hàng, hoá đơn điện tử giúp họ kiểm tra được giao dịch. Với hộ kinh doanh, dữ liệu từ máy tính tiền là căn cứ khai doanh thu, đỡ phải cộng tay. Cẩn thận với việc xuất hoá đơn không đúng giá trị thật hoặc không xuất cho khách, vì dữ liệu chuyển khoản và hoá đơn có thể được đối chiếu.
Những lỗi hay gặp trong năm đầu tự kê khai
Ghi thiếu doanh thu chuyển khoản. Nhiều hộ chỉ ghi tiền mặt, quên tiền khách chuyển khoản vào tài khoản cá nhân. Dữ liệu ngân hàng có thể được đối chiếu; nên dùng một tài khoản riêng cho kinh doanh.
Trộn tiền gia đình với tiền kinh doanh. Rút tiền bán hàng để chi tiêu, dùng tiền nhà nhập hàng mà không ghi lại làm sổ sách rối, khó giải trình.
Ghi sai ngành. Doanh thu dịch vụ ghi vào bán hàng hoá hoặc ngược lại dẫn tới tính sai thuế.
Nộp trễ hạn. Chậm khai, chậm nộp đều có thể bị phạt và tính tiền chậm nộp. Đặt nhắc lịch trên điện thoại cho từng kỳ khai.
Không lưu chứng từ đầu vào. Khi cần giải trình nguồn gốc hàng hoá, chứng minh giá vốn, không có hoá đơn mua hàng là bất lợi lớn. Ở các chợ, nhiều nguồn hàng bán không kèm hoá đơn; khi đó ít nhất giữ phiếu ghi, tin nhắn đặt hàng, sao kê chuyển khoản.
Dùng nhầm mã số thuế. Hộ có nhiều thành viên, nhiều tài khoản đôi khi khai nhầm sang mã số thuế cá nhân của người khác trong nhà. Kiểm tra kỹ thông tin trước khi nộp.
Hỏi ai khi chưa rõ
Sau sáp nhập, công tác quản lý thuế tại địa bàn được tổ chức lại theo mô hình mới của ngành thuế. Hộ kinh doanh nên tìm hiểu đơn vị thuế đang quản lý địa bàn xã mình, cách liên hệ chính thức qua cổng thông tin của ngành thuế, và các buổi hướng dẫn tại xã.
Ngoài cơ quan thuế, có thể hỏi các đại lý thuế, dịch vụ kế toán có giấy phép. Trước khi thuê dịch vụ, hỏi rõ họ làm những việc gì, chi phí bao nhiêu, ai chịu trách nhiệm nếu khai sai. Người khai thuế cuối cùng vẫn là chủ hộ.
Tránh nghe theo những lời mách như “chia nhỏ doanh thu cho người nhà đứng tên” hay “không xuất hoá đơn cho khách lẻ thì không sao”. Những cách này có thể bị coi là vi phạm, và khi bị phát hiện, số tiền phải nộp thêm cùng tiền phạt thường lớn hơn nhiều so với khoản tiết kiệm được.
Thuế và giá bán: tính vào ngay từ đầu
Khi chuyển sang nộp thuế theo doanh thu thật, nhiều hộ thấy lợi nhuận giảm vì trước đây chưa tính thuế vào giá. Cách làm đúng là coi thuế như một khoản chi phí trên mỗi đồng doanh thu, giống tiền mặt bằng, tiền điện. Với tỷ lệ thuế của ngành mình, mỗi lần định giá bán, cộng phần này vào.
Ví dụ giả định: nếu tỷ lệ thuế của ngành là vài phần trăm doanh thu và biên lợi nhuận của cửa hàng chỉ khoảng mười phần trăm, thì thuế chiếm một phần đáng kể của lãi. Hộ kinh doanh cần biết rõ con số này để quyết định có nên điều chỉnh giá, đổi cơ cấu mặt hàng, hay cắt giảm chi phí khác.
Kê khai minh bạch cũng có lợi về lâu dài: dữ liệu doanh thu rõ ràng là căn cứ để vay vốn ngân hàng, chứng minh thu nhập, mở rộng kinh doanh hay chuyển lên công ty khi cần.
Hộ kinh doanh ở chợ và hộ bán trực tuyến
Hai nhóm hộ kinh doanh rất đông ở vùng Hóc Môn có đặc điểm riêng khi kê khai. Tiểu thương ở chợ xã, chợ quanh chợ đầu mối thu phần lớn bằng tiền mặt, mua hàng không phải lúc nào cũng có hoá đơn. Với nhóm này, thói quen ghi doanh thu cuối mỗi phiên chợ và giữ mọi phiếu mua hàng là việc quan trọng nhất.
Nhóm thứ hai là người bán hàng trực tuyến từ nhà, qua mạng xã hội hay sàn thương mại điện tử: nông sản, đồ ăn, cây kiểng, đồ gia dụng. Doanh thu của nhóm này đi qua tài khoản ngân hàng và các sàn, nên dữ liệu rõ ràng hơn. Một số sàn có trách nhiệm khấu trừ, nộp thay một phần thuế cho người bán theo quy định; người bán cần biết sàn đã nộp thay những gì để không khai trùng hoặc thiếu.
Dù thuộc nhóm nào, nguyên tắc vẫn là doanh thu thật phải được ghi nhận đầy đủ, và người bán chịu trách nhiệm cuối cùng về số đã khai.
Câu hỏi thường gặp
Hộ kinh doanh ở Hóc Môn còn nộp thuế khoán không?
Theo chủ trương được Quốc hội thông qua năm 2025, phương pháp thuế khoán đối với hộ kinh doanh được bãi bỏ từ năm 2026. Hộ kinh doanh chuyển sang tự kê khai theo doanh thu thực tế. Kiểm tra văn bản hướng dẫn hiện hành để biết kỳ khai và mẫu biểu áp dụng.
Doanh thu bao nhiêu thì hộ kinh doanh phải nộp thuế?
Pháp luật quy định một ngưỡng doanh thu năm, dưới mức đó hộ không phải nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân. Ngưỡng này đã được điều chỉnh qua các lần sửa luật, nên cần tra mức hiện hành thay vì dùng con số cũ.
Hộ kinh doanh nhỏ có bắt buộc dùng máy tính tiền không?
Hộ có doanh thu từ một mức nhất định trở lên phải dùng hoá đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền theo quy định. Hộ nhỏ hơn có thể dùng cách khác được hướng dẫn. Kiểm tra mức doanh thu áp dụng và các hình thức hoá đơn phù hợp với hộ mình.
Nhận chuyển khoản vào tài khoản cá nhân có phải khai thuế không?
Tiền khách trả qua chuyển khoản cho hàng hoá, dịch vụ là doanh thu kinh doanh, phải ghi nhận và khai như tiền mặt. Nên dùng một tài khoản riêng cho kinh doanh để dễ theo dõi và giải trình khi cần.
Sau sáp nhập, hộ kinh doanh ở Hóc Môn do cơ quan thuế nào quản lý?
Công tác quản lý thuế tại địa bàn được tổ chức lại theo mô hình mới của ngành thuế sau khi bỏ cấp huyện. Hộ kinh doanh nên tra cứu đơn vị thuế quản lý xã mình qua cổng thông tin chính thức của ngành thuế hoặc hỏi tại bộ phận một cửa của xã.